Hem » Okategoriserade » Przewlekła obturacyjna choroba płuc

Przewlekła obturacyjna choroba płuc

Definicja

Przewlekła obturacyjna choroba płucPOChP  – zespół chorobowy charakteryzujący się postępującym ograniczeniem przepływu powietrza przez drogi oddechowe. Ograniczenie to wynika z choroby małych dróg oddechowych (przewlekłego zapalenia oskrzeli i oskrzelików) i zniszczenia miąższu płucnego (rozedmy).

Przewlekła obturacyjna choroba płuc jest najczęściej związana z odpowiedzią zapalną układu oddechowego na szkodliwe pyły i substancje z jakimi chory ma do czynienia w ciągu swojego życia. Najczęstszą przyczyną POChP jest narażenie na dym tytoniowy, ale inne czynniki, na przykład substancje drażniące z powietrza również mogą doprowadzić do rozwinięcia się choroby.

Objawy są niespecyficzne : długotrwały kaszel, duszność, zwiększona produkcja śluzu w drogach oddechowych. Rozpoznanie stawia się na podstawie badania spirometrycznego.

Leczenie ma charakter objawowy. POChP jest chorobą nieuleczalną, a wszelkie działania lekarskie mają na celu spowolnienie procesu chorobowego i poprawę komfortu życia pacjenta.

Przewlekła obturacyjna choroba płuc jest znana od dawna, opisy rozedmy w piśmiennictwie medycznym przewijały się od kilku wieków, natomiast w oficjalnej nomenklaturze medycznej nazwa COPD (ang. chronic obstructive pulmonary disease) pojawiła się dopiero w 1966 roku.

W 1846 roku John Hutchinson wynalazł spirometr – aparat stosowany do dnia dzisiejszego w celu wykonania badania diagnostycznego POChP

W 1998 roku powstała Światowa Inicjatywa na rzecz Walki z Przewlekłą Obturacyjną Chorobą Płuc (Global Initiative for Chronic Obstructive Lung Disease – GOLD) i w 2001 roku opublikowano pierwszy raport. W dalszym ciągu GOLD publikuje przegląd aktualnych badań dotyczących POChP.

COPD Concept on Chalkboard. 3D Illustration.

Epidemiologia

Dane na temat częstości występowania POChP są niedoszacowane, głównie w związku z nierozpoznawaniem wczesnych stadiów choroby, a także stosowaniem różnych kryteriów diagnostycznych. Uważa się, że co 3-5 osoba spełnia spirometryczne kryteria POChP.

POChP występuje u około 8-10 % populacji, z czego 65 % ma lekką a 5 % ciężką postać choroby.

POChP występuje głównie u osób powyżej 40 roku życia i zapadalność rośnie z wiekiem. Na podstawie przeprowadzonych badań stwierdzono, że około jednej czwartej osób w wieku powyżej 40 lat ma ograniczenia przepływu w drogach oddechowych mogące odpowiadać I stadium POChP.

U palaczy tytoniu (aktualnych i byłych) przewlekła obturacyjna choroba płuc występuje znacznie częściej niż w populacji osób niepalących. Częściej chorują również osoby po 40. roku życia oraz mężczyźni.

Światowa Organizacja Zdrowia określa liczbę chorych na POChP na 210 milionów w skali światowej. W 2005 roku zmarło z tego powodu 3 miliony osób.

W Stanach Zjednoczonych POChP jest trzecią pod względem częstości przyczyną zgonów. WHO przewiduje, że POChP w 2030 roku stanie się czwartą przyczyną zgonów na świecie.

Częstość występowania POChP, a także jej nieodwracalny przebieg połączony z narastającą liczbą zaostrzeń, stanowi również poważny problem ekonomiczny. W Unii Europejskiej całkowity koszt związany z POChP wynosi około 4,7 miliarda euro. W Stanach Zjednoczonych bezpośrednie koszty POChP (koszty służby zdrowia związane z diagnostyką i leczeniem) w 2002 roku wyniosły 18 miliardów dolarów, a koszty pośrednie (związane z niesprawnością, absencjami w pracy itp.) 14,1 miliarda dolarów.

W Polsce w latach 1999–2000 POChP była przyczyną 2,6% zgonów mężczyzn i 1,3% kobiet. Rocznie w Polsce umiera z powodu tej choroby 15 000 osób. Niemal połowa chorych umiera w ciągu 10 lat od momentu rozpoznania. U około 10% populacji polskiej po 40. roku życia stwierdza się cechy POChP.

Czynniki ryzyka

  • Palenie tytoniu. Do najlepiej udokumentowanych czynników ryzyka wystąpienia przewlekłej obturacyjnej choroby płuc należy palenie tytoniu (papierosy, fajki, cygara). Ryzyko jest zależne od dawki, im większe narażenie, tym większa częstość występowania POChP. Palenie fajek czy cygar powoduje nieco mniejszą chorobowość i umieralność niż u palaczy papierosów, ale i tak istotnie wyższą niż u populacji niepalącej. Palenie tytoniu jest przyczyną 80% przypadków POChP. Z uwagi na to, że nie u wszystkich palaczy tytoniu rozwija się klinicznie jawna POChP, postuluje się współistniejący udział czynników genetycznych, które mogą modyfikować odpowiedź organizmu na szkodliwe substancje.
  • Zanieczyszczenie powietrza i narażenie zawodowe. Wśród innych wziewnych czynników ryzyka wymienia się również narażenie zawodowe na pyły przemysłowe i substancje chemiczne. Szacuje się, że wyżej wymienione czynniki odpowiadają za 10–20% przypadków rozwoju POChP. Również spalanie w warunkach domowych biomasy(zwłaszcza w źle wentylowanych pomieszczeniach) może być czynnikiem ryzyka, zwłaszcza u kobiet w krajach rozwijających się.
  • Genetyczne czynniki. Czynniki genetyczne mają również istotny wpływ na rozwój POChP. Jest to zależność wielogenowa. Stosunkowo najlepiej udokumentowany jest wpływ wrodzonego niedoboru α1-antytrypsyny, który odpowiada za około 1% przypadków POChP. U osób dotkniętych tym schorzeniem rozwija się rozedma, która z biegiem czasu doprowadza do upośledzenia czynności płuc i rozwoju POChP.
  • Infekcje i astma. Częste infekcje górnych dróg oddechowych u dzieci kojarzone jest z większą zapadalnością na POChP u dorosłych. Astma jest również czynnikiem ryzyka. Zachorowanie na astmę i POChP jednocześnie oznacza większą śmiertelność i gorszą prognozę, niż w przypadku zachorowania tylko na astmę lub tylko na POChP.

Objawy POChP

Do głównych objawów przewlekłej obturacyjnej choroby płuc należy duszność występująca przez kilka miesięcy, a nawet lat. Jest główną przyczyną szukania pomocy lekarskiej przez pacjenta. Początkowo jest obecna tylko przy większym wysiłku, w miarę postępu choroby narasta, występując w spoczynku, utrudniając normalne funkcjonowanie.

Kaszel jest jednym z pierwszych objawów POChP, zwłaszcza u palaczy tytoniu. Kaszel ma charakter przewlekły i uporczywy i może być produktywny lub bezproduktywny. Plwocina może zawierać krew (krwioplucie) i ulegać zagęszczaniu zwykle w wyniku uszkodzenia naczyń krwionośnych w drogach oddechowych. Odkrztuszanie dużej ilości plwociny może świadczyć o obecności rozstrzeni oskrzeli. Z kolei duża ilość ropnej wydzieliny może być pierwszym objawem rozpoczynającego się zaostrzenia.

Do innych objawów POChP zalicza się : świszczący oddech, uczucie ciasnoty w klatce piersiowej, przyspieszenie oddechu a także obniżenie tolerancji wysiłku. W zaawansowanych postaciach może występować również spadek masy ciała, jadłowstręt, omdlenia w trakcie napadów kaszlu, depresja.

Nie można postawić diagnozy POChP tylko na postawie wywiadu chorobowego i badania przedmiotowego. Na podstawie obrazu klinicznego można z dużą pewnością podejrzewać rozpoznanie, niemniej ostatecznym dowodem potwierdzającym jest wynik badania spirometrycznego.

Diagnoza POChP

Złotym standardem w rozpoznaniu i monitorowaniu przewlekłej obturacyjnej choroby płuc jest spirometria. Spirometrię należy wykonać u każdego pacjenta z podejrzeniem POChP.

Diagnozę POChP należy rozważać w następujących sytuacjach klinicznych:

  • długotrwały kaszel produktywny,
  • duszność lub świsty w klatce piersiowej,
  • przewlekłe lub nawracające przeziębienia lub bronkity,
  • obniżenie sprawności fizycznej,
  • wynik badania RTG klatki piersiowej, którego obraz sugeruje POChP,
  • pacjent z wieloletnim paleniem tytoniu w wywiadzie.

Do chorób występujących często u pacjentów z POChP zaliczamy :

  • Choroby układu sercowo-naczyniowego które współistnieją u 50% pacjentów chorych na POChP;
  • Osteoporoza;
  • Nowotwory złośliwe płuc – 3-4 razy częstsze u pacjentów z POCh;
  • Hiperlipidemie, cukrzyca typu 2, zespół bezdechu sennego;
  • Zaburzenia psychiczne w tym m.in. stany lękowe i depresja.

Badania dodatkowe:

Na zdjęciu rentgenowskim klatki piersiowej widoczna jest nadmierna jasność płuc jako wynik rozedmy lub spłaszczenie kopuł przepony.

U osób w młodym wieku z obecną rozedmą można wykonać badanie w kierunku niedoboru α1-antytrypsyny. Należy wykonać również badania przesiewowe u członków rodziny.

Różnicowanie

POChP różnicuje się przede wszystkim z astmą oskrzelową. Za astmą przemawia początek choroby w dzieciństwie lub młodym wieku, współistniejące inne choroby alergiczne, szybkie narastanie objawów, dobra odpowiedź po zastosowaniu sterydów oraz odwracalność obturacji.

Zastoinową niewydolność serca mogą sugerować symetryczne, przy podstawne trzeszczenie i rzężenia nad polami płucnymi oraz poszerzenie serca w RTG klatki piersiowej.

Obfita ropna plwocina, odpluwanie „pełnymi ustami”, częste infekcje bakteryjne, rzężenia nad polami płucnymi, poszerzenie oskrzeli w RTG klatki piersiowej może świadczyć o rozstrzeniach oskrzeli.

Za gruźlicą przemawia charakterystyczny obraz radiologiczny oraz dodatni wynik badania mikrobiologicznego w kierunku prątków.

Inne diagnozy które lekarz bierze pod uwagę w rozpoznaniu różnicowym POChP to : ostre zapalenie oskrzeli, przewlekłe zapalenie oskrzeli, zapalenie płuc, rak płuca, mukowiscydoza.

COLOURBOX28877554

Leczenie POChP

Leczenie POChP jest indywidualne w zależności od stadium choroby i objawów. Podstawowymi komponentami leczenia są: zaprzestanie palenia tytoniu, trening fizyczny, szczepienia przeciwko grypie i pneumokokowemu zapaleniu płuc oraz leczenie farmakologiczne.

Leczenie farmakologiczne stosowane w POChP ma jedynie charakter objawowy: poprawia komfort życia poprzez łagodzenie objawów i poprawę wydolności wysiłkowej, zmniejsza częstość zaostrzeń, a co za tym idzie liczbę hospitalizacji. W żaden sposób nie wpływa na zahamowanie postępującego upośledzenia czynności płuc. Stosuje się terapię dostosowaną do potrzeb pojedynczego pacjenta. Leczenie ma charakter przewlekły, postępujący – w zależności od pogarszającego się stanu pacjenta wprowadza się większe dawki już stosowanych leków lub dołącza nowe.

  • Leki rozszerzające oskrzela. W terapii POChP zastosowanie znalazły β2-mimetykileki przeciwcholinergiczneoraz metyloksantyny, które można stosować pojedynczo (monoterapia), a także w połączeniach – leczeniu skojarzonemu przypisuje się większy efekt bronchodilatacyjny.
  • Lekami pierwszego rzutu są leki rozszerzające oskrzela – leki, które powodują polepszenie wartości spirometrycznych, poprawiają opróżnianie płuc z powietrza w czasie wydechu, a także poprawiają wydolność wysiłkową.
  • W codziennym leczeniu długoterminowym pierwszeństwo mają długo działające leki rozszerzające oskrzela, a nie krótko działające, które są używane przede wszystkim do opanowywania stanów zaostrzenia duszności (exacerbations).
  • Stosowanie sterydów ma mniejsze znaczenie niż w przypadku astmy, niemniej przewlekła terapia wziewnymi lekami zmniejsza częstość zaostrzeń u chorych na ciężkie postaci POChP. Nie poprawiają wartości spirometrycznych, nie zmniejszają umieralności i mogą powodować częstsze występowanie zapalenia płuc. Glikokortykosteroidy wziewne są obarczone mniejszym ryzykiem powikłań niż postaci doustne.
  • Leki przeciwkaszlowe. Kaszel pełni rolę ochronną – usuwanie szkodliwych pyłów. Dlatego, mimo uciążliwości dla chorego jakim jest kaszel, nie zaleca się stosowania leków przeciwkaszlowych.

Szczepienia. U chorych na POChP zaleca się wykonywanie corocznych szczepień przeciwko grypie. Mogą one zmniejszyć ryzyko wystąpienia ciężkiego przebiegu choroby oraz zmniejszają ryzyko zgonu. Szczepionka przeciwko pneumokokom powinna być stosowana u pacjentów w podeszłym wieku (>65 lat) – zmniejsza ryzyko wystąpienia zapalenia płuc.

Rehabilitacja. Właściwie prowadzona rehabilitacja oddechowa może poprawić wydolność wysiłkową, zmniejszyć uczucie duszności, zredukować ilość zaostrzeń i związanych z tym hospitalizacji, poprawić samopoczucie chorego i zmniejszyć depresję związaną z POChP. Korzyści z rehabilitacji mogą osiągnąć chorzy w każdym stadium POChP.

Odżywianie. U pacjentów z POChP istotne jest utrzymanie prawidłowej masy ciała. U chorych może występować zarówno nadwaga, jak i niedożywienie (szczególnie w ciężkich stadiach choroby). Zmniejszony wskaźnik masy ciała jest u chorych z POChP czynnikiem ryzyka zgonu, dlatego należy dążyć do poprawy odżywienia (zwiększenie częstości posiłków, sanacja uzębienia, leczenie chorób towarzyszących).

Przewlekłe leczenie tlenem. Jest często stosowane u chorych z bardzo ciężką postacią POChP (IV stopień). Wykazano, że stosowanie tlenu przez minimum 15 godzin na dobę, przez osoby z przewlekłą niewydolnością oddechową, zwiększa przeżywalność. Powoduje także korzystne efekty hemodynamiczne poprzez zwolnienie narastania nadciśnienia płucnego.

Przebieg naturalny i rokowanie

Przewlekła obturacyjna choroba płuc ma charakter nieodwracalny i postępujący (zwłaszcza przy ciągłym narażeniu na czynniki szkodliwe). Rozpoznanej już POChP nie da się wyleczyć, niemniej poprzez odpowiednie leczenie i ograniczenie narażenia na niekorzystne czynniki można spowolnić postęp choroby, a także poprawić komfort życia pacjenta.

Rokowanie ma ścisły związek z zaprzestaniem palenia tytoniu. U pacjentów, którzy kontynuują nałóg ryzyko upośledzenia czynności płuc jest znacznie większe. Zaprzestanie palenia tytoniu jest jednym z najważniejszych czynników mających znaczenie dla spowolnienia postępu choroby. Nawet w późnym stadium choroby może to obniżyć tempo pogarszania się stanu chorego i opóźnić wystąpienie niepełnosprawności i śmierci.

Istotną kwestią w leczeniu POChP jest właściwa edukacja pacjenta i jego rodziny. Wiedza o chorobie pomoże pacjentowi radzić sobie z POChP w codziennym życiu, a także poprawi ogólny stan zdrowia, mimo że obiektywnie nie wpłynie na czynność płuc. Największe znaczenie ma ukierunkowanie pacjenta na działania, które mają na celu usunięcie z jego otoczenia czynników wpływających negatywnie na postęp choroby, a zwłaszcza zmobilizowanie pacjenta do zaprzestania palenia papierosów.

Głównymi przyczynami zgonu u chorych z POChP są choroby układu krążeniarak płuca oraz niewydolność oddechowa.

Kommentera

Fyll i dina uppgifter nedan eller klicka på en ikon för att logga in:

WordPress.com Logo

Du kommenterar med ditt WordPress.com-konto. Logga ut /  Ändra )

Google-foto

Du kommenterar med ditt Google-konto. Logga ut /  Ändra )

Twitter-bild

Du kommenterar med ditt Twitter-konto. Logga ut /  Ändra )

Facebook-foto

Du kommenterar med ditt Facebook-konto. Logga ut /  Ändra )

Ansluter till %s