Zmęczona, zmęczony, zmęczeni…

Czujesz się zmęczona zmęczony? Nie jesteś sama, nie jesteś sam. Badania pokazują, że 45% ludzi doświadcza zmęczenia.

Nie ma definicji zmęczenia (angielski – fatigue, szwedzki – trötthet), które może mieć różne wymiary: fizyczne, psychiczne, emocjonalne.

Zmęczenie to normalna reakcja organizmu na wysiłek i może mieć różne przyczyny i bywa trudną łamigłówką dla pacjenta i jego lekarza rodzinnego: dlaczego brakuje nam energii życiowej?

Jest wiele przyczyn naturalnych przyczyn zmęczenia:

  1. Problemy w pracy i w domu. Stresujemy się za dużo. Kiedy jesteśmy zestresowani nasz organizm wydziela hormon zwany kortyzolem. Nasz puls przyspiesza, nasz mózg otrzymuje więcej tlenu i zapasy energii są uwalniane do użycia przez mięśnie. Kiedy żyjemy w ciągłym stresie wtedy nadprodukcja kortyzolu prowadzi do zaburzeń hormonalnych w wyniku których jesteśmy ciągle spięci i w rezultacie bardzo zmęczeni.

Innym psychicznym powodem naszego zmęczenia może być ”wampir energetyczny”, który żyje w naszym otoczeniu – w środowisku domowym lub w środowisku pracy.

  1. Za dużo pracy fizycznej lub intelektualnej. Nasze mięśnie i mózg odpoczywają za mało. Czasami to nie nadmiar stresu jest przyczyną zmęczenia, ale brak odpoczynku dla naszego mózgu. Kiedy odpoczywamy, nasz organizm ma czas na to, żeby z metabolizować kortyzol i w ten sposób zapobiec skutkom jego działania. Nasz mózg odpoczywa najlepiej w czasie snu, ale także w czasie spacerów zwłaszcza w kontakcie z środowiskiem naturalnym (park, las).
  2. Popełniamy błędy dietetyczne. Szczególnie gdy jemy posiłki składające się z produktów o wysokim indeksie glikemicznym. Po zjedzeniu takich produktów szybko rośnie poziom cukru we krwi i równie szybko spada. Duże wahania cukru we krwi powodują, że czujemy się zmęczeni. Dlatego nasza dieta powinna zawierać produkty o niskim wskaźniku glikemicznym : bogate w błonnik warzywa i owoce, produkty zbożowe z tak zwanego pełnego przemiału, nasiona roślin strączkowych.
  3. Pijemy za mało płynów. Niestety, wielu z nas pije za mało płynów. Ciało dorosłego człowieka składa się w 60% z wody. Nawet mały niedobór wody może znacznie zmniejszyć poziom naszej energii życiowej. Kiedy organizm ludzki jest odwodniony, wtedy mięsień sercowy pracuje mniej efektywnie, co powoduje, że więcej czasu zajmuje transport tlenu i substancji odżywczych do mięśni i ważnych organów naszego organizmu.
  4. Opuszczamy trening. Kiedy czujemy się zmęczeni to zwykle rezygnujemy z ćwiczeń fizycznych. Powinniśmy postępować dokładnie odwrotnie. Kiedy czujemy się zmęczeni trening fizyczny może być dla nas wyzwaniem ale w dłuższej perspektywie może nam dodać energii życiowej. Badania naukowe wykazały, że nawet stosunkowo krótka aktywność fizyczna – 20 minut ruchu 3 razy w tygodniu – daje nam odczuwalne zwiększenie energii życiowej już po 6 tygodniach.
  5. Zbyt dużo czasu spędzonego przed monitorem komputera lub telefonu komórkowego.
  6. Zbyt mało snu lub zła jakość snu,
  7. Zażywanie leków przeciwdepresyjnych i nasennych,
  8. Zbyt duża konsumpcja alkoholu lub kofeiny.

Czasami przyczyną zmęczenia są problemy natury medycznej:

1. Zmęczenie może mieć przyczyny psychiczne (depresja lub syndrom wypalenia zawodowego).

Jeden na 5 pacjentów którzy szukają pomocy lekarskiej z powodu zmęczenia cierpi na depresję. 90% chorych na depresję doświadcza uczucia zmęczenia.

Natomiast 100% procent pacjentów z zespołem wypalenia zawodowego ma ekstremalne zmęczenie.

Głównym objawem depresji – oprócz oczywiście melancholii czyli obniżonego nastroju – jest właśnie uczucie zmęczenia.

Mamy depresję jesienną, chorobę która w języku lekarskim nazywa się : sezonowe zaburzenie afektywne (SAD – seasonal affective disorder). Brak światła słonecznego, może u niektórych ludzi wywoływać obniżenie nastroju i zmęczenie. Sezonowe zaburzenie afektywne jest wywołane zwiększoną produkcją w organizmie człowieka (w okresie jesienno-zimowym) – własnego środka nasennego – jakim jest hormon melatonina. Jesienią i zimą – nasz organizm – produkuje też mniej serotoniny, dzięki której budzimy się rano wypoczęci i wyspani.

2. Anemia z niedoboru żelaza jest bardzo częstym powodem zmęczenia.

Organizm człowieka potrzebuje żelaza żeby budować hemoglobinę – białko czerwonych krwinek – która transportuje tlen w organizmie. Jeśli komórki naszego ciała nie maja dostatecznej ilości tlenu to wtedy czujemy się zmęczeni.

Najczęstsze przyczyny anemii z niedoboru żelaza to obfite miesiączki, ciąża, połóg, stany pooperacyjne (kiedy pacjent stracił krew w czasie operacji), wrzody żołądka, nowotwory złośliwe jelita grubego.

Co trzecia kobieta cierpi na niedobór żelaza, co powoduje że czuje się chronicznie zmęczona, ma bóle głowy i zaburzenia koncentracji.

3. Niedoczynność tarczycy

Stosunkowo częstą choroba diagnozowaną w praktyce lekarza rodzinnego jest hypotyreoza czyli choroba gruczołu tarczowego, w wyniku której następuje zmniejszona produkcja hormonów tarczycy i w efekcie spowolniona przemiana materii objawiająca się między innymi zmęczeniem.

Oprócz zmęczenia niedoczynność tarczycy wywołuje wzrost wagi, wypadanie włosów, nieregularne miesiączki, bóle mięśniowe, zaburzenia koncentracji . Tarczyca reguluje tempo i poziom przemiany materii w naszym organizmie. Tarczyca jest tym gruczołem w ciele człowieka, który funkcjonuje niczym naturalny termostat.

3. Zespół bezdechu sennego

Pacjenci chorzy na bezdech senny, w czasie snu nie tylko chrapią ale też przestają oddychać, co powoduje niedotlenienie ważnych organów. Dlatego w ciągu dnia czują się zmęczeni, mają bóle głowy i zaburzenia koncentracji.

4. Celiakia albo nietolerancja glutenu

Celiakia to choroba autoimmunologiczna, na którą choruje 1% ludności świata. Pacjenci nie tolerują glutenu zawartego w niektórych produktach zbożowych.. Zmęczenie to jeden z objawów tej choroby oprócz bólów brzucha, wzdętego brzucha i biegunki.

5. Infekcje wirusowe w tym Covid-19

Wielu pacjentów którzy przebyli choroby wirusowe w tym infekcję korona wirusem odczuwają zmęczenie o różnym nasileniu trwające od 1 tygodnia do 4 miesięcy.

6. Alergie

Zmęczenie jest częstym objawem alergii. Alergia pyłkowa lub na trawę jest częstym powodem zmęczenia w okresie wiosenno-letnim. Ale występują też inne rodzaje alergii – nie związane z porą roku – na przykład alergia na kurz domowy (roztocze) oraz alergia na zwierzęta futerkowe.

7. ME czyli myalgiskt encefalomyelit

Można podejrzewać tę chorobę przy zmęczeniu trwającym dłużej niż 6 miesięcy. Oprócz zmęczenia występują bóle stawów, bóle głowy, zaburzenia koncentracji, zaburzenia pamięci. ME wywołuje znaczny niedobór energii fizycznej i umysłowej. Pacjenci z tym problemów muszą odpoczywać przez większą część dnia.

8. Czujemy się zmęczeni bo jesteśmy chorzy.

Uczucie zmęczenia może być wczesnym objawem w takich chorobach jak cukrzyca typu 2 lub choroby reumatyczne. Podobnie wiele chorób neurologicznych objawia się zmęczeniem. Zaburzenia hormonalne w okresie menopauzy oraz zmiany hormonalne w czasie ciąży mogą również powodować zmęczenie.

Co możesz sam zrobić kiedy czujesz się zmęczona, zmęczony?

  1. Po pierwsze sen ! dotyczy to długości ale również jakości snu. Oraz oczywiście unikania używek przed snem: alkoholu, kofeiny, papierosów.
  2. Drzemka 20 minut w ciągu dnia ! Rewelacyjna metoda zapobiegająca zmęczeniu (niestety rzadko stosowana).
  3. Dobrze zbalansowana dieta i regularne czasy posiłków,
  4. Regularny wysiłek fizyczny (ale nie intensywny bezpośrednio przed snem).
  5. Czas na odpoczynek w ciągu dnia. Mikropauzy w pracy i czas na relaks po pracy.

Jeśli zmęczenie utrzymuje się mimo higienicznego trybu życia należy zgłosić się do lekarza w celu znalezienia somatycznej lub psychicznej przyczyny zmęczenia.

Zapalenie migdałków i gardła

Ostre zapalenie migdałków i gardła to stan zapalny migdałków i gardła wywołany najczęściej wirusami lub bakteriami.

Ostre bole gardła spowodowane wirusowymi lub bakteryjnymi infekcjami są często spotykane w praktyce lekarza rodzinnego.

Bole gardła różnią się intensywnością – od zwykłego drapania po ból tak silny, ze nawet połykanie śliny sprawia ogromną trudność. Częsta przyczyna tych wszystkich cierpień jest zakażenie bakteryjne lub wirusowe. Infekcje wirusowe są częstsze i w przeciwieństwie do bakteryjnych, nie reagują na leczenie antybiotykami. Dlatego powinno się wiedzieć jaki rodzaj drobnoustroju atakuje twoje gardło.

Bakteryjne zapalenia gardła najczęściej wywołane są przez paciorkowce. Przebiegają zwykle z wysoka gorączką, bolami głowy i powiększeniem węzłów chłonnych na szyi. Infekcje wirusowe przebiegają zwykle łagodniej. Jednak nawet lekarze mają trudności z rozpoznawaniem rodzaju zapalenia gardła., jeśli opierają się jedynie na objawach.

Definicja

Ostre zapalenie migdałków i gardła to stan zapalny migdałków i gardła wywołany najczęściej wirusami lub bakteriami. W 70-85% przypadków choroba ma etiologię wirusową, a w 15-30% przypadków – bakteryjną.

Występowanie i etiologia

  • zapalenie migdałków podniebiennych i gardła to częsty powód wizyty pacjenta w praktyce lekarza rodzinnego
  • około 70% przypadków zapalenie gardła i migdałków wywołują wirusy : rino-, adeno-, coxsackie-, grypy-, RS-
  • bakteryjne zapalenie migdałków wywołują najczęściej paciorkowce grupy A (GAS), rzadziej paciorkowce grupy C i G
  • ostre zapalenie migdałków jest głównym objawem w takich chorobach jak : mononukleoza, grypa, ospa wietrzna, odra, różyczka, szkarlatyna, błonica, angina Vincenta.

Objawy

Głównymi objawami ostrego zapalenia gardła są obrzęk i zaczerwienienie błony śluzowej, którym towarzyszy silny ból gardła. Przybiera on najczęściej postać uczucia kłucia, drapania, pieczenia. Bóle gardła czasami promieniują do uszu. Występują także trudności podczas przełykania płynów i pokarmów. Pacjenci z zapaleniem migdałków i gardła mają niewyraźną mowę. U dzieci mogą występować bóle brzucha i wymioty. W zapaleniu gardła spowodowanym zakażeniem bakteryjnym objawy są silniejsze. Pojawia się wysoka gorączka, dreszcze oraz spływająca po tylnej ścianie gardła treść ropna, która może przenosić zakażenie do oskrzeli.

Kryteria diagnostyczne

Lekarz rodzinny rozpoznaje bakteryjne zapalenie migdałków podniebiennych przy minimum 3 z 4 kryteriów diagnostycznych:

  1. Gorączka powyżej 38,5 stopni Celsjusza
  2. Naloty na migdałkach (u dzieci w wieku od 3 lat do 6 lat wystarczą spuchnięte i zaczerwienione migdałki)
  3. Powiększone i bolące szyjne węzły chłonne
  4. Brak kaszlu

Uwaga ! U dzieci poniżej 3 roku życia rzadko występuje paciorkowcowe zapalenie migdałków, niemal zawsze jest to wirusowe zapalenie migdałków.

Diagnoza wirusowego zapalenia migdałków podniebiennych i gardła jest prawdopodobna przy następujących objawach :

  • Ból gardła i zaczerwienienie gardła
  • Brak nalotów na migdałkach
  • Normalna temperatura lub lekka gorączka
  • Katar, kaszel, chrypka lub zapalenie spojówek.

Angina – ostre zapalenie migdałków podniebiennych i błony śluzowej gardła, wywołane przez bakterie paciorkowcowe . Jest chorobą zakaźną przenoszoną drogą kropelkową lub przez bezpośredni kontakt (duże możliwości rozprzestrzeniania się zakażenia w rodzinie, przedszkolu lub szkole). Jest to ogólna toksemia, stąd objawy nie ograniczają się tylko do lokalnych zmian na migdałkach (i to klinicznie odróżnia anginę od zapalenia migdałków czy gardła innego pochodzenia). Głównymi objawami są:

  • gorączka, zwykle bardzo wysoka
  • poczucie rozbicia
  • bóle kostno-stawowe
  • wymioty u dzieci do 7. roku życia
  • zmiany miejscowe na migdałkach: poczatkowo ból (często bardzo silny, utrudniający połykanie, a nawet mowę), zaczerwienienie, rozpulchnienie (w skrajnych przypadkach prowadzące do mechanicznej niedrożności gardła), a do około 48 godzin od wystąpienia objawów bólowych pojawiają się masywne, śluzowo-ropne naloty.

Leczenie

Leczenie ostrego zapalenia gardła uzależnione jest od czynnika etiologicznego.

  • W przypadku infekcji wirusowej leczenia sprowadza się do łagodzenia objawów.
  • Zażywaj leki działające przeciwbólowo i przeciwgorączkowo jak paracetamol lub ibuprofen.
  • Ssij tabletki od bólu gardła.
  • Płucz gardło co kilka godzin roztworem soli kuchennej.
  • Istotne jest regularne nawilżanie gardła i nawadnianie organizmu dlatego choremu podaje się duże ilości płynów (pij dużo ciepłych napojów, np. herbaty z miodem lub bez i jedz zupy).
  • W przypadku paciorkowcowego zapalenia gardła jedz i pij zimne potrawy i płyny, jak mrożony jogurt, lodowata woda, lody.
  • Używaj nawilżacza powietrza w pokoju w którym spędzasz większość czasu.
  • Nie pal. Palenie może nasilać bole gardła i czyni cię bardziej podatnym na zakażenia.
  • W zapaleniach bakteryjnych poza leczeniem objawowym niezbędne jest zastosowanie antybiotykoterapii (głównie z udziałem penicylin).
  • Jak w przypadku innych infekcji ważny jest odpoczynek ale można odbyć krótki spacer w zależności od samopoczucia i kondycji fizycznej.
  • Nie zbliżaj się do osoby chorej na gardło.
  • Zapobieganie infekcjom wirusowym gardła polega na unikaniu kontaktu z chorymi, na przykład przy podawaniu ręki.
  • Nie należy narażać innych osób kichaniem lub kaszlem – w trakcie kaszlu lub kichania zasłaniamy usta ramieniem.

Zapalenie zatok

Definicja

Zapaleniu zatok zwykle towarzyszy zapalenie nosa co bywa określane terminem łacińskim rhinosinusitis. Zapalenie zatok i nosa jest częstą chorobą spotykaną w praktyce lekarza rodzinnego.

Dzieci mają słabo rozwinięte zatoki dlatego zapalenie zatok szczękowych poniżej 7-8 roku życia nie występuje. Zatoki czołowe rozwijają się dopiero w wieku kilkunastu lat.

W USA i Europie w ciągu roku około 10–30 % ludności choruje na zapalenie zatok. Około 90 % dorosłych miało kiedyś w życiu zapalenie zatok i nosa. Koszty leczenia zapalenia zatok w krajach zachodnich są wysokie – w tym koszty niepotrzebnego leczenia antybiotykami – wirusowego zapalenia zatok.

Czynniki etiologiczne

Zapalenie zatok i nosa trwające do 10 dni ma etiologię wirusową, a zapalenie zatok i nosa trwające powyżej 10 dni ma etiologię bakteryjną. Infekcja zaczyna się od błony śluzowej nosa i przechodzi na śluzówki zatok – najczęściej szczękowej.

Najczęstszą przyczyną zapalenia zatok i nosa są wirusy (rhinowirusy, wirusy grypy i paragrypy). Bakteryjne zapalenie zatok wywołują najczęściej bakterie : Streptococcus pneumoniae, Haemophilus influenzae, Moraxella catarrhalis oraz bakterie beztlenowe.

Ostre zapalenie zatok trwa poniżej 4 tygodni, średnio 2,5 tygodnia. Przewlekłe zapalenie zatok to stan, kiedy objawy zapalenia zatok utrzymują się powyżej 12 tygodni.

Ostre zapalenie zatok

Według Amerykańskiej Akademii Otolaryngologii, Chirurgii Głowy i Szyi do rozpoznania zapalenia zatok wymagane jest istnienie 2 objawów ”dużych” i 2 objawów ”małych”.

Objawy duże :

Objawy małe :

Diagnoza

Lekarz rodzinny rozpoznaje ostre zapalenie zatok na podstawie typowej historii choroby i objawów. Najpierw pacjent ma objawy choroby przeziębieniowej a potem zatkany nos i jednostronny ból głowy (świadczący o zajęciu zatoki szczękowej lub czołowej). Ostremu zapaleniu zatok towarzyszy zwykle gorączka.

Typowe objawy przewlekłego zapalenia zatok to : przewlekły katar i uczucie zatkania nosa, pulsujący ból w okolicy policzka lub czoła. Ból nasila się przy pochyleniu głowy do przodu. Niektórzy pacjenci zgłaszają osłabiony węch. Gorączka jest objawem rzadko występującym w przewlekłym zapaleniu zatok i nosa.

Czasami do postawienia diagnozy konieczne jest wykonanie badań:

Badania krwi (morfologia z obrazem, CRP) i badanie bakteriologiczne wymazu z nosa ma w zapaleniu zatok i nosa ograniczone zastosowanie.

Leczenie

W dużej ilości przypadków zapalenia zatok i nosa dochodzi do spontanicznego wyleczenia.

Leczenie zapalenia zatok to przede wszystkim odpoczynek i picie dużej ilości płynów żeby rozrzedzić śluz w nosie i zatokach. Czasami pomaga nawadnianie nosa i zatok roztworami soli fizjologicznej.

W przypadku objawów zapalenia zatok i nosa trwających do 10 dni wystarcza leczenie kortykosteroidami donosowymi. Ewentualnie leki przeciwbólowe : paracetamol lub ibuprofen.

Nasilające się objawy zapalenia zatok i nosa trwające powyżej 7-10 dni wymagają leczenia antybiotykiem, sterydami donosowymi i lekami przeciwbólowymi.

Zapalenie ucha środkowego

Definicja

Ostre zapalenie ucha środkowego jest infekcją w uchu środkowym. Najczęściej występuje do poprzedzającej infekcji górnych dróg oddechowych typu przeziębienie jako powikłanie infekcji wirusowej. W około 80% wywołane infekcją bakteryjną, w pozostałych przypadkach wirusową, Duża częstotliwość występowania ostrego zapalenia ucha środkowego u dzieci podobnie jak choroby przeziębieniowej traktowana jest jako naturalny fenomen w procesie dojrzewania systemu immunologicznego u dzieci.

Szczepienia przeciw bakteriom najczęściej wywołującym ostre zapalenie ucha środkowego (Streptococcus pneumoniae, Haemophilus influenzae) zmniejsza ryzyko zachorowania. Podobnie jest w przypadku szczepienia przeciw grypie, które są skuteczne nie tylko w profilaktyce grypy, ale również w zapobieganiu powikłaniom grypy do których zalicza się zapalenie ucha środkowego.

Występowanie

Ostre zapalenie ucha środkowego jest najczęstszą bakteryjną infekcją u dzieci. Rzadko występuje u osób dorosłych. Do zachorowania dochodzi zwykle w okresie jesienno-zimowym. Najczęściej występuje u dzieci miedzy 1 a 2 rokiem życia. Około 70% dzieci ma minimum jeden epizod ostrego zapalenia ucha środkowego. Co piąte dziecko ma minimum 3 epizody ostrego zapalenia ucha środkowego.

Szczepienia przeciw bakteriom najczęściej wywołującym ostre zapalenie ucha środkowego (Streptococcus pneumoniae, Haemophilus influenzae) zmniejsza ryzyko zachorowania. Podobnie jest w przypadku szczepienia przeciw grypie, które są skuteczne nie tylko w profilaktyce grypy, ale również w zapobieganiu powikłaniom grypy do których zalicza się zapalenie ucha środkowego.

Objawy

Bardzo silny i ciągły ból ucha u dziecka przeziębionego, występujący zwykle w nocy (bóle ucha w zapaleniu ucha środkowego są silniejsze w pozycji leżącej). Dziecko płaczące z bólu i osłabione wysoka gorączką (nawet powyżej 40 stopni Celsjusza), nie daje się uspokoić przytulaniem. Gorszy słuch w chorym uchu. Ból ucha często utrudnia dziecku jedzenie, dlatego niemowlęta rezygnują nawet z ssania piersi ukochanej mamy, a dzieci starsze mają gorszy apetyt. Po nieprzespanej nocy, zmęczeni rodzice przyprowadzają cierpiącą pociechę do lekarza rodzinnego.

Diagnostyka

Typowa dla ostrego zapalenia ucha środkowego anamneza ułatwia rozpoznanie. Lekarz rodzinny przy pomocy otoskopu stwierdza charakterystyczny obraz w chorym uchu, który potwierdza diagnozę: uwypuklony bębenek, przeświecający żółtawą barwą i o zmniejszonej ruchomości. Czasami błona bębenkowa jest pęknięta a w przewodzie słuchowym występuje ropna wydzielina pochodząca z zapalnie zmienionego ucha środkowego.

W przypadku infekcji opornej na leczenie penicyliną lub w przypadku nawracającego zapalenia ucha środkowego pobiera się wymaz z nosa żeby wykluczyć takie bakterie jak Moraxella catharalis lub Hemophilus influense, które wymagają stosowania silniejszych antybiotyków.

Leczenie

Leki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe to podstawowe leczenie w ostrym zapaleniu ucha środkowego.

Bardzo ważne jest wysokie ułożenie głowy chorego dziecka (głowa wyżej niż pozostała część ciała).

Ostre zapalenie ucha środkowego leczy się samoistnie w ciągu 3 dni nawet bez użycia antybiotyków (dotyczy to dzieci w grupie wiekowej od 1 do 12 lat). Dzieciom poniżej 1 roku życia oraz powyżej 12 roku życia jak również dorosłym lekarz rodzinny ordynuje antybiotyk z grupy penicylin. Kuracji antybiotykiem wymagają również dzieci poniżej 2 roku życia z obustronnym zapaleniem ucha środkowego oraz wszyscy pacjenci z perforowaną błoną bębenkową.

Dobrze jest stosować krople do nosa obkurczające błonę śluzową.

W przypadku nawracającego ostrego zapalenia ucha środkowego minimum 4 razy do roku laryngolog przeprowadza zabieg tympanostomii czyli drenaż wentylacyjny ucha. Zabieg ten polega na umieszczeniu w błonie bębenkowej drenu, rurki, wykonanej z tworzywa sztucznego (np.silkonu) w celu ewakuacji patologicznej wydzieliny gromadzącej się w jamie bębenkowej.

Przeziębienie

Najczęstsza ze znanych chorób. Infekcja górnych dróg oddechowych wywołana przez Rhinowirusy. Ta banalna, ale przykra infekcja trwa 7-10 dni.

U dzieci występuje średnio 6-8 razy w roku. Częściej u dzieci z przerostem trzeciego migdałka.

Dorośli chorują na przeziębienie średnio 2-4 razy w roku. Częściej u pacjentów, którzy żyją w stresie i mają obniżoną odporność immunologiczną oraz u tych którzy śpią krócej niż 7 godzin na dobę.

Objawy przeziębienia

Wywołuje cieknący katar nosa, kichanie, ból gardła, suchy kaszel, chrypkę, gorączkę, bóle głowy i mięśni.

Gdy objawy się nasilają albo gdy choroba przeziębieniowa się przedłuża należy skontaktować się z lekarzem celem wykluczenia powikłań przeziębienia: anginy, zapalenia ucha środkowego, zapalenia zatok, zapalenia płuc.

Samopomoc – samoleczenie

  • Pij dużo ciepłych płynów na przykład herbatę z miodem i cytryną.
  • Zażywaj paracetamol przeciwgorączkowo i przeciwbólowo.
  • Ssij tabletki od bólu gardła.
  • Antyoksydanty w postaci witaminy C wydają się łagodzić i skracać przebieg przeziębienia.
  • Niektórzy uważają, że roślina lecznicza Echinacea purpurea (jeżówka purpurowa), witamina D i cynk mają podobne działanie w przeziębieniu do witaminy C.
  • Maści dla dzieci zawierające mentol i eukaliptus łagodzą kaszel.

Zapobieganie

  • Często myj ręce i trzymaj je z daleka od ust, nosa i oczu. Śluz obecny na rękach chorej osoby zaraża zdrowych, gdy ściskasz ich dłoń, a także przez ręczniki, monety, słuchawkę telefoniczną.
  • Gdy kaszlesz, kichasz lub wycierasz nos, zasłaniaj twarz chusteczką. To chroni przed przenoszeniem zarazków na innych ludzi.
  • Dobrze się odżywiaj, dużo ćwicz i dużo śpij.

Dyrektor Jerzy Friediger: jesteśmy na najlepszej drodze do katastrofy w opiece szpitalnej

Od dłuższego czasu szpitale są traktowane przez MZ jako zło konieczne i niemal wyłącznie jako źródło kosztów. To dla mnie tym mniej zrozumiałe, że w obecnych warunkach zdecydowana większość diagnostyki i leczenia odbywa się właśnie w warunkach szpitalnych – mówi Jerzy Friediger, dyrektor Szpitala Specjalistycznego im. Stefana Żeromskiego w Krakowie.

Pandemia COVID-19 bardzo silnie odcisnęła swoje piętno na szpitalnej internie.

– W zarządzanej przeze mnie placówce – podobnie jak w wielu innych w Polsce – musieliśmy podjąć decyzję o przekształceniu części łóżek internistycznych w te przeznaczone dla pacjentów z COVID-19. Podobnie rzecz miała się w wielu miejscach w kraju: oddziały wewnętrzne z reguły jako pierwsze przekształcano na potrzeby walki z pandemią. W pewnym sensie to naturalne i zrozumiałe, ponieważ to właśnie specjaliści chorób wewnętrznych i personel medyczny z tych oddziałów jest świetnie przygotowany do opieki nad pacjentami covidowymi – mówi Jerzy Friediger, dyrektor Szpitala Specjalistycznego im. Stefana Żeromskiego w Krakowie.

Jak dodaje, trzeba sobie jednak zdawać sprawę, że problemy kadrowe polskiej interny zaczęły się o wiele wcześniej i są skutkiem zaniedbań nie rozwiązywanych od lat.

– Najogólniej mówiąc, ich przyczyną jest fakt, że jakiś czas temu podjęto decyzje, na skutek których specjalizacja z chorób wewnętrznych stała się niezwykle trudna, a przy tym nie gwarantująca atrakcyjnego miejsca pracy. Oczywiście interna jako dziedzina niezwykle obszerna nigdy nie należała do najłatwiejszych ścieżek kształcenia – opisuje dr Jerzy Friediger.

Przypomina, że wyodrębniono z niej szereg węższych dziedzin, które do momentu zmian w systemie kształcenia funkcjonowały jako specjalizacje. Ich wybór był uzależniony wcześniejszą realizacją specjalizacji z interny.

– Obecnie zyskały one status samodzielnych, trwają mniej więcej tyle samo, ile specjalizacja z chorób wewnętrznych. Wielu młodych lekarzy zamiast kształcić się w dziedzinie tak szerokiej i trudnej jak interna, wybiera specjalizację węższą. Po ich ukończeniu i tak zyskują bowiem tytuł samodzielnego specjalisty. Wprawdzie w przypadku tych specjalizacji istnieje obowiązek ukończenia modułu podstawowego z chorób wewnętrznych, ale zazwyczaj jest on w takich wypadkach realizowany nie na oddziale internistycznym, ale na oddziale o innym profilu. Efekt jest taki, że szkolący się lekarze mają rzadko do czynienia z chorymi internistycznymi. Odbija się to z pewnością na jakości kształcenia. Dobitnie potwierdza to też moją opinię na temat modułowego systemu kształcenia, który oceniam jako szkodliwy – wskazuje dyrektor Friediger.

Dyr. Friediger: ministerstwo wprowadziło opinię publiczną w błąd

Jak zwraca uwagę ekspert, nie ma dziś w Polsce poradni internistycznych, a internistów mieli zastąpić lekarze rodzinni.

– Wobec tego interniści mogą znaleźć zatrudnienie albo w oddziałach szpitalnych, albo w placówkach podstawowej opieki zdrowotnej. Wielu wybiera pracę w POZ, ponieważ nie wiąże się ona z koniecznością dyżurowania i opieką nad bardzo somatycznie obciążonymi pacjentami. Warto przy tym przypomnieć, że pracując w przychodni rodzinnej internista zarobi więcej niż w szpitalu.

– Dziś jesteśmy na najlepszej drodze do katastrofy w szpitalnictwie. Będzie ona miała swoje skutki również dla przyszłych kadr, bo to przecież tylko w szpitalach kształci się nie tylko młodych lekarzy, ale wszystkie zawody medyczne. Nie miejmy złudzeń: medycy zza naszej wschodniej granicy ich nie zastąpią – podkreśla dr Jerzy Friediger.

Źródło: Emilia Grzela, Puls Medycyny, wywiad z dyrektorem Szpitala im. Stefana Żeromskiego w Krakowie panem doktorem Jerzym Friedigerem, 01.02.2022.

„Na początku Bóg stworzył niebo i ziemię”  (Rdz 1,1). „Na początku było Słowo” (J 1,1)

„Na początku Bóg stworzył niebo i ziemię”  (Rdz 1,1). „Na początku było Słowo” (J 1,1). Pierwsze słowa Księgi Rodzaju wraz z pierwszymi słowami Ewangelii według św. Jana stanowią filary dwóch testamentów, a zarazem całej rzeczywistości, w której z Bożej miłości i woli jesteśmy zanurzeni. Od tego co jest i jak jest „na początku”, zależy wszystko to, co jest i wydarza się później. „Początek” ukierunkowuje i porządkuje całą rzeczywistość. Odsłaniając źródło, wskazuje kres naszego istnienia oraz spełnienia w wieczności. Jezus Chrystus to „Alfa i Omega, Pierwszy i Ostatni, Początek i Koniec” (Ap 22,13). Wszystko dokonuje się w Nim, z uwagi na Niego i dla Niego. Bóg stwarza słowem na obraz i podobieństwo Słowa Wcielonego. Zbawia nas w Słowie i komunikuje zbawienie słowami. Ostatecznie po drogach czasu prowadzi nas także ku Słowu, o którym w prologu Ewangelii naucza św. Jan Apostoł. A poetycko wyraził w prologu to w „Tryptyku rzymskim” św. Jan Paweł II: „Kres jest tak niewidzialny, jak początek. Wszechświat wyłonił się ze Słowa i do Słowa też powraca”.                                                                                                                                  

Słowo, które do nas przyszło ponad 2000 lat temu wciąż przychodzi przez liturgię Kościoła oraz przez bogactwo symfonicznego objawienia w faktach naszego życia. Czyni to w sposób pokorny, dyskretny i pozostawiający wolność Jego przyjęcia lub odrzucenia. Oby nigdy nie odnosiły się do nas słowa: „Przyszło do swojej własności, a swoi Go nie przyjęli”. Najwłaściwszym miejscem dla Słowa jest ludzkie serce. Wyrazem Jego przyjęcia jest życie ukształtowane Ewangelią i świadectwo dawane światłości na wzór św. Jana Chrzciciela.

OREMUS, Rozważanie, Teksty liturgii Mszy świętej na każdy dzień, Styczeń 2022.

Słowa Ewangelii według św. Jana (1,1-18)

Na początku było Słowo, a Słowo było u Boga, i Bogiem było Słowo. Ono było na początku u Boga. Wszystko przez Nie się stało, a bez Niego nic się nie stało, z tego co się stało. W Nim było życie, a życie było światłością ludzi, a światłość w ciemności świeci i ciemność jej nie ogarnęła. Pojawił się człowiek posłany przez Boga – Jan mu było na imię. Przyszedł on na świadectwo, aby zaświadczyć o światłości, by wszyscy uwierzyli przez niego. Nie był on światłością, lecz został posłany, aby zaświadczyć o światłości. Była światłość prawdziwa, która oświeca każdego człowieka, gdy na świat przychodzi. Na świecie było Słowo, a świat stał się przez Nie, lecz świat Go nie poznał. Przyszło do swojej własności, a swoi Go nie przyjęli. Wszystkim tym jednak, którzy Je przyjęli, dało moc, aby się stali dziećmi Bożymi, tym, którzy wierzą w imię Jego – którzy ani z krwi, ani z żądzy ciała, ani z woli męża, ale z Boga się narodzili. A Słowo stało się ciałem i zamieszkało wśród nas. I oglądaliśmy Jego chwałę, chwałę, jaką Jednorodzony otrzymuje od Ojca, pełen łaski i prawdy. Jan daje o Nim świadectwo i głośno woła w słowach: „Ten był, o którym powiedziałem: Ten który po mnie idzie, przewyższył mnie godnością, gdyż był wcześniej ode mnie”. Z Jego pełności wszyscy otrzymaliśmy –  łaskę po łasce. Podczas gdy Prawo zostało dane za pośrednictwem Mojżesza, łaska i prawda przyszły przez Jezusa Chrystusa. Boga nikt nigdy nie widział; ten Jednorodzony Bóg, który jest w łonie Ojca, o Nim pouczył.

Testosteron – hormon czy eliksir życia

Testosteron

Testosteron – podstawowy męski hormon płciowy. Jest produkowany przez komórki śródmiąższowe Leydiga w jądrach.

Testosteron jest reklamowany i sprzedawany jako eliksir życia dla mężczyzn.  

Eliksir życia (łac. elixir vitae) – znany także jako ”eliksir nieśmiertelności” – fikcyjna substancja (płyn, napój) mająca zatrzymywać proces starzenia u osoby, która ją wypiła. Miała dawać młodość i wieczne życie (nieśmiertelność).

Czy mężczyźni mają odpowiednik okresu przejściowego u kobiet? Czy poziom testosteronu zależy od wieku? Czy w związku z tym jest sens wykonywać badanie krwi w celu określenia poziomu testosteronu?

W życiu kobiety szczególną role spełniają zmiany hormonalne. Okres przejściowy inaczej klimakterium to ten okres w życiu kobiety który przypada na lata życia między 45 a 55. W tym czasie zmniejsza się poziom hormonów płciowych kobiety produkowanych w jajnikach i kończy się okres płodności. To jest naturalny okres starzenia się kobiet.

Czy odpowiednikiem menopauzy u kobiet jest andropauza u mężczyzn? Niektórzy uważają, że u starszych mężczyzn ilość produkowanego testosteronu się zmniejsza. Równolegle do tych dyskusji na temat niedoborów testosteronu u mężczyzn rośnie ilość produktów reklamowanych jako substancje, które zwiększają produkcje testosteronu. Rośnie również ilość przepisywanych recept na testosteron.

Trudno się oprzeć reklamie, która przekonuje nas ze testosteron dla mężczyzn jest swoistym eliksirem życia. Eliksirem, który może zatrzymać procesy starzenia i niespecyficzne objawy występujące u wielu mężczyzn w wieku 50 plus:

  • uczucia zmęczenia i brak energii życiowej,
  • zaburzania nastroju i irytacja,
  • mniejsza masa i siła mięśniowa,
  • otyłość brzuszna,
  • mniejsze libido.

Czy potrzeba kontrolować poziom testosteronu?

Powyższe objawy występują w wielu innych schorzeniach i nie są typowe dla niskiego poziomu testosteronu. W rzeczywistości to choroby, które wpływają na produkcje testosteronu są częstsze w podeszłym wieku mężczyzny. Do nich należą: otyłość, cukrzyca typu 2, przewlekła obturacyjna choroba płuc, osteoporoza, choroby nerek ale także choroby przysadki mózgowej i jąder.

Winowajca nie jest więc niski poziom testosteronu. A rutynowe krwi nie ma najmniejszego sensu.

Hipogonadyzm – termin medyczny określający defekt układu rozrodczego skutkujący dysfunkcją gonad (jajników lub jąder). Nieczynne gonady nie produkują hormonów (testosteronu, estradiolu)) ani gamet (jaj i plemników). Niedobór hormonów skutkuje niewykształceniem się drugorzędowych i trzeciorzędowych cech płciowych.

Częstotliwość niskiego poziomu testosteronu albo w terminologii medycznej hipogonadism rośnie wraz z wiekiem. W rzeczywistości to choroby, które wpływają na produkcje testosteronu są częstsze w podeszłym wieku mężczyzny. Większość mężczyzn zachowuje normalny poziom testosteronu przez całe życie. Tylko 3-4% mężczyzn powyżej 50 roku życia ma niski poziom testosteronu.

Niski poziom testosteronu mogą sugerować następujące objawy:

  • niejsze libido, 

Niedobór testosteronu występuje rzadko

Mężczyźni nie maja okresu płodności który kończy się w określonym wieku tak jak to jest u kobiet.

U zdrowych mężczyzn z normalnym BMI praktycznie nie spotyka się niskiego poziomu testosteronu nawet w podeszłym wieku. Natomiast z wiekiem mężczyzny wzrasta ryzyko otyłości oraz innych chorób cywilizacyjnych.

Nie ma żadnych powodów do rutynowego badania poziomu testosteronu u mężczyzn. A hormonalna terapia zastępcza testosteronem nie jest oczywista u wszystkich pacjentów z niskim poziomem testosteronu.

Hormonalna terapia zastępcza testosteronem jest rekomendowana przy niskim poziomie testosteronu w chorobach przysadki mózgowej i chorobach jader.

W innych schorzeniach brak testosteronu wymaga dalszych badań.

Andropauza

Andropauza – okres w życiu mężczyzny (najczęściej po 50. roku życia), zapowiadający zbliżające się wejście w okres starości z początkiem wystąpienia szeregu dolegliwości w różnych sferach funkcjonowania jednostki, zarówno somatycznej, psychologicznej, jak i seksualnej.

Sam termin „andropauza” bywa często negowany, gdyż nie eksponuje właściwego charakteru zachodzących zmian biologicznych. U mężczyzn nie dochodzi, jak to ma miejsce u kobiet (menopauza, klimakterium), do nieodwracalnego zatrzymania funkcji hormonalnych czy reprodukcyjnych, zostają one jedynie upośledzone czy obniżone. Określenie „andropauza” przyjęło się jednak powszechnie i przydatne jest jako pewnego rodzaju skrót myślowy.

Objawy andropauzy

1.fizykalne (somatyczne): dolegliwości bólowe, ogólne osłabienie fizyczne organizmu, objawy typowych zmian fizycznych:

2.psychiczne (psychologiczne): zaburzenia snu, kłopoty z pamięcią i koncentracją uwagi, zwiększona drażliwość, odczuwanie niepokoju i lęku, obniżenie nastroju i zadowolenia z życia.

3.seksualne: problemy z erekcją, brak odczuwania podniecenia, spadek pożądania seksualnego, obniżenie zadowolenia z życia seksualnego.

Bättre hälsa med biblioterapi

Älskar du feelgoodböcker och spännande deckare? Då har du ökat dina chanser att må riktigt bra. Att läsa är bevisat bra för välbefinnandet och som terapi funkar lättsam skönlitteratur allra best.

Att böcker kan ge härliga läsupplevelser – det vet vi. Men att läsning också är bra för vår hälsa kanske inte lika många känner till. Faktum är det till och med finns ett begrepp som heter biblioterapi. Biblioterapi är en terapiform där läsning och samtal om böcker används med syftet att förbättra hälsan och välbefinnandet.

-Läsning verkar fungera som något slags avkoppling och vila – och det är däri som dess terapeutiska kraft också kan ligga. Avkopplingen och vilan ger i sin tur kraft och energi att orka med andra saker, säger Cecilia Petersson, litteraturvetare som forskar kring biblioterapi och läsningens betydelse för hälsan vid Göteborgs universitet.

Cecilia har nyligen gett ut boken Biblioterapi – hälsofrämjande läsning i teori och praktik, där hon reder ut begreppen och beskriver hur man kan använda sig av just biblioterapi.

-Det finns två olika former av biblioterapi. Den ena kallas för ”läsbiblioterapi” och då läser du på egen hand för att främja hälsan. Den andra formen är ”interaktiv biblioterapi” och kan vid första anblicken likna en bokcirkel, men med skillnaden att en ledare ansvarar för diskussionen i gruppen och att samtalen inriktas på deltagarnas liv, säger Cecilia. Men vad är det som gör att litteraturen påverkar vårt välbefinnande och i vilken utsträckning kan den faktiskt hjälpa den som mår dåligt? Ja, det har Cecilia undersökt i flera empiriska studier. Den första omfattades av kvinnor som var sjukskrivna för cancer, posttraumatisk stress, utmattningssyndrom och depression och som läste på egen hand. Alla kvinnorna i studien var vana bokläsare före sjukskrivningen.

I början var de inte i stånd till att läsa alls, och när de väl kunde läsa igen valde de i regel litteratur som de uppfattade som lättare än vad de brukade läsa, till exempel så kallad feelgood och fantasy. När forskarna bad kvinnorna reflektera över hur läsningen påverkat deras hälsa svarade flera att de läste för att komma bort från sjukdomen, att få tänka på annat.

-Det var viktigt att läsningen var lustfylld och inte ett krav. De betraktade läsandet som en paus och en frizon där de kunde slippa tänka på sig själva och kände sig stärkta efteråt, säger Cecilia.

Utomlands är det vanligt att använda självhjälpslitteratur, eller speciellt utvald skönlitteratur som skildrar just de problem som personen har. Boken kan vara ordinerad av en läkare eller psykoterapeut. Men biblioterapi kan också betyda läsning och samtal om nästan vilken skönlitteratur som helst, och det är den typ som Cecilia Pettersson ägnar sin forskning åt. I sina studier har hon bland annat sett hur personer som har problem med smärta upplever att den kan minska med biblioterapi.

-En kvinna som var sjukskriven för utmattning upplevde stor stress inför vanliga hushållssysslor. Men om hon satte på en ljudbok kunde hennes kropp klara av att hänga tvätt och koka kaffe medan hon lyssnade, säger Cecilia.

Hennes forskning visar att biblioterapi kan leda till insikt och personlig mognad, förbättrat självförtroende och ökat socialt välbefinnande samt förbättrad förmåga att utföra vissa vardagsaktiviteter.

-De flesta personer jag har intervjuat har upplevt att de mådde bättre efter biblioterapin, att de till exempel vågade gå ut och träffa folk och att deras självförtroende hade stärkts.

När du läser skönlitteratur i biblioterapeutiskt syfte kan du närma dig dina problem indirekt genom att identifiera dig med bokens karaktärer som befinner sig i en liknande situation.

Du kan också släppa tanken på dina bekymmer genom att ägna dig åt läsning för att koppla av och glömma vardagsbekymmer eller den kris du är mitt uppe i.

-Mina studier visar att lustfylld läsning av skönlitteratur som inte kräver så mycket ger vila och ny kraft. Medan självhjälpsböcker med sin problemfokusering valdes bort eftersom de blev för kravfyllda. Vilken genre du väljer spelar inte så stor roll, men det bör helst inte vara så komplicerat språk och inte för långa texter, säger Cecilia.

Hon betonar att lustaspekten är en viktig del när du läser på egen hand.

-Mitt råd är att läsa sådant du vill läsa och att inte göra läsningen till en prestation. Det viktiga är läsningen i sig. Den ska vara en positiv upplevelse.    Se läsningen som en paus att vila i och bli stärkt av.

Vad är biblioterapi?

Biblioterapi, eller hälsofrämjande läsning, är en metod som handlar om att läsa och samtala om litteratur. Det har visat sig kunna ha en läkande kraft och påverkar hälsan positivt, men har även visat sig kunna påverka självförtroende och personlig utveckling positivt.

Lustläs en roman och få ny energi

1.Du kan läsa på egen hand eller delta i en grupp för interaktiv biblioterapi, som du kan hitta via ditt bibliotek eller studieförbund. I höst drar flera grupper i gång med biblioterapi bland annat i Göteborg.

2.Det går lika bra med ljudbok, e-bok och vanlig bok. Det viktiga är att välja böcker som känns lockande för dig. Helst inte för långa texter eller komplicerat språk. Läs i den mån du hinner och orkar.

3.Börja enkelt: För en del är det läkande att läsa om personer som går igenom problem som liknar ens egna. Andra mår bättre av att läsa något lättsamt och avkopplande långt ifrån det egna livet.

Intresset ökar

De senaste åren har intresset för biblioterapi ökat i Sverige. Numera är bokcirklar som riktar sig till sjukskrivna och personer med lättare psykisk ohälsa inte ovanliga. Idag kan man hitta biblioterapi på kulturhus, bibliotek, behandlingshem, folkuniversitet, sjukhus och äldreboenden.

Vid Ersta Sköndal finns landets första akademiska utbildning i biblioterapi, och våren 2021 startade en universitetsutbildning i biblioterapi vid Göteborgs universitet utformad av Cecilia Pettersson.

Kan man läsa sig frisk?

I USA och Storbritannien är det vanligt att biblioterapi används för att främja psykisk hälsa eller personlig utveckling. I England finns listor med rekommenderad litteratur, en hel del självhjälpslitteratur men även skönlitteratur. Biblioterapi används vanligtvis för sjukdomar som depression och ångest, men ibland används metoden för att lindra stress, för utmattningssyndrom, olika former av drogberoende eller för att bearbeta livskriser, såsom en separation eller förlust av en anhörig eller vän.

Margaretha Eldh, ”Bättre hälsa med biblioterapi”, Hälsa nr 11/2021