Hem » Okategoriserade » Pokrzywka

Pokrzywka

Definicja

Pokrzywka (łac. urticaria) – nazwa jednostki chorobowej pochodzi od pokrzywy – rośliny, której włoski powodują oparzenia podobne do zmian skórnych przy pokrzywce.

Epidemiologia

Pokrzywka dotyka przynajmniej raz w życiu od 15% do 20% populacji.

W praktyce lekarza rodzinnego pokrzywka stanowi 4% konsultacji dermatologicznych.

Szacuje się, że od 0,1% do 3% społeczeństwa europejskiego cierpi na pokrzywkę idiopatyczną o charakterze przewlekłym.

Postać ostrą (dwie trzecie przypadków) odnotowuje się częściej niż przewlekłą.

U kobiet stwierdza się pokrzywkę dwukrotnie częściej niż u mężczyzn.

U dzieci najczęściej występuje ostra alergiczna pokrzywka jako reakcja immunologiczna na infekcję wirusową. U dzieci do lat 3 około 80% przypadków pokrzywki towarzyszy infekcjom górnych dróg oddechowych.

Rodzaje pokrzywek

Alergiczna pokrzywka jest spowodowana alergią na niektóre produkty spożywcze : jajka, orzechy, orzeszki ziemne, owoce morza lub alergią na jad os lub pszczół.

Niealergiczna pokrzywka powstaje w następstwie reakcji na infekcję lub leki.

Fizyczną pokrzywkę mogą wywoływać: ucisk, zimno, wysiłek fizyczny, ultrafioletowe światło słoneczne.

Ze względu na etiologię schorzenia wyróżnia się następujące rodzaje pokrzywek:

  • pokrzywka idiopatyczna (samoistna),
    • ostra,
    • przewlekła (z obrzękiem naczynioruchowym, bez obrzęku naczynioruchowego oraz nawracający obrzęk naczynioruchowy bez pokrzywki),
  • pokrzywka fizyczna,
    • pokrzywka dermograficzna – wskutek tarcia (bąble pojawiają się po 1–5 min, u około 5% populacji),
    • pokrzywka opóźniona z ucisku – wskutek uciśnięcia skóry, zwykle bolesna (bąble i obrzęk głębokich warstw skóry pojawiają się po 1–3 godzinach),
    • pokrzywka wibracyjna – na przykład w wyniku działania młota pneumatycznego,
    • pokrzywka z zimna – w wyniku działania zimnego powietrza, wody lub wiatru,
    • pokrzywka cieplna – wskutek działania zlokalizowanego ciepła,
    • pokrzywka słoneczna – będąca reakcją na światło nadfioletowe lub widzialne,
  • pokrzywka cholinergiczna – czyli wzrost temperatury ciała, na przykład po wysiłku fizycznym lub biernym ogrzaniu ciała (okrągłe grudki o średnicy 2–4 mm pojawiają się po 2–20 min, u około 11% populacji),
  • pokrzywka wodna – wskutek kontaktu z wodą,
  • pokrzywka pokarmowa,
    • alergiczna – powstała jako reakcja na orzechy i orzeszki ziemne, ryby, skorupiaki, pszenicę, jaja, mleko, soję i różne owoce,
    • niealergiczna – będąca odpowiedzią na działanie wyzwalaczy histaminy (np. truskawki, ser, szpinak, bakłażan, homary i pomidory) oraz bakterii zawartych w rybach (np. tuńczyk, makrela), które wytwarzają histaminę,
    • wywołana przez dodatki do żywności – na przykład benzoesany, siarczyny, glutaminian sodu, penicylinę, barwniki spożywcze,
  • pokrzywka polekowa,
    • pokrzywka alergiczna – spowodowana uczuleniem na niektóre substancje (penicylinę i inne antybiotyki beta-laktamowe, środki znieczulające miejscowo),
    • pokrzywka niealergiczna – wywołana przez, na przykład, kwas acetylosalicylowy i inne niesteroidowe leki przeciwzapalne (powodujące zaostrzenie objawów w 20–40% przewlekłej pokrzywki idiopatycznej), radiologiczne środki cieniujące, opioidy, leki zwiotczające mięśnie szkieletowe,
  • pokrzywka kontaktowa – wywołana przez lateks, pokarmy (np. orzechy, ryby, skorupiaki), substancje chemiczne (np. aldehyd mrówkowy w odzieży, żywice, ślinę zwierząt, nadsiarczan amonu w kosmetykach, pokarmach),
  • pokrzywka wywołana przez alergeny wziewne – rzadka; u części chorych z zespołem alergii jamy ustnej uczulonych na alergeny wziewne objawy występują w wyniku reakcji krzyżowej z alergenem pokarmowym (brzoza – jabłka, orzechy laskowe i pomidor; bylica – seler, jabłka i kiwi; ambrozja – melony i banan).

Objawy

Pierwszym objawem pokrzywki jest intensywne swędzenie. Dopiero później występują wykwity skórne przypominające oparzenie pokrzywą. Pokrzywka występuje jednorazowo lub kilka razy.

Podstawowym objawem pokrzywki jest bąbel pokrzywkowy z towarzyszącym świądem, a czasem uczuciem pieczenia. Bąbel pokrzywkowy ma różne rozmiary, od kilku milimetrów do zmian obejmujących znaczne powierzchnie skóry. Powstaje nagle i utrzymuje się przez krótki okres (do 24 godzin) i ustępuje bez śladu.

U około połowy chorych z pokrzywką wysypce towarzyszy obrzęk naczynioruchowy, obejmujący najczęściej wargi, powieki, policzki, ręce, stopy, genitalia a nawet krtań. Objawy utrzymują się do 72 godzin, a chorzy odczuwają ból i rozpieranie skóry.

W rzadkich przypadkach pokrzywka może być pierwszym objawem anafilaksji. Po niej następują spuchnięcie warg, języka, nasilony świąd skóry owłosionej, twarzy, dłoni i stóp i inne objawy anafilaksji.

Diagnoza

Typowa historia choroby i wygląd skóry w pokrzywce powoduje, że postawienie diagnozy zwykle jest łatwe. Znacznie trudniejsze jest natomiast znalezienie przyczyny pokrzywki. U 50% pacjentów z pokrzywką ostrą oraz      u 70% chorych z pokrzywką przewlekłą nie można zidentyfikować czynnika wywołującego.

Zwykle pokrzywka ustępuje w ciągu 2 dni do 2 tygodni (najczęściej trwa 1-3 dni). Pokrzywka trwająca powyżej 6 tygodni określana jest mianem pokrzywki przewlekłej. Większość przypadków pokrzywki przewlekłej ustępuje po 3-6 miesiącach.

Wywiad lekarski

Diagnozy pokrzywki dokonuje się w oparciu o ocenę charakterystycznych zmian skórnych i wywiad z pacjentem dotyczący kwestii:

  • pierwszego objawu pokrzywkowego,
  • częstotliwości wysiewu bąbli,
  • czasu utrzymywania się zmian skórnych,
  • wielkości, kształtu i lokalizacji zmian skórnych,
  • świąd skóry,
  • współistnienia objawów obrzęku naczynioruchowego,
  • wywiadu rodzinnego w zakresie pokrzywki oraz atopii,
  • współistnienia chorób alergicznych lub infekcyjnych,
  • związku występowania objawów pokrzywki z ekspozycją na czynniki fizykalne lub wysiłek fizyczny,
  • stosowania leków (szczególnie niesterydowych leków przeciwzapalnych, szczepionek, hormonów, antybiotyków, środków przeczyszczających, kropli do oczu, nosa, uszu itd.),
  • związku wystąpienia objawów ze spożytymi pokarmami,
  • rodzaju pracy zawodowej lub kierunku kształcenia się chorego czy jego hobby,
  • związku wysiewów zmian skórnych z sezonem (wakacje, weekend, lato, zima),
  • wprowadzania implantów chirurgicznych, stomatologicznych lub ortopedycznych,
  • związku z cyklem miesiączkowym u kobiet,
  • związku ze stresem emocjonalnym.

Badania dodatkowe

W celu ustalenia przyczyn pokrzywki wykonuje się również badania pomocnicze:

  • badania krwi
    • morfologia z rozmazem,
    • bezwzględna liczba eozynofilów we krwi obwodowej (w kierunku atopii lub infekcji pasożytniczej),
    • autoprzeciwciała anty-TPO lub przeciwciała przeciwjądrowe w kierunku zapalenia tarczycy lub choroby układowej tkanki łącznej,
    • OB, podstawowe badania biochemiczne,
    • oznaczenie swoistych IgE.
  • u dzieci należy wykluczyć paciorkowcową infekcję gardła i migdałków,
  • badanie kału w celu wykluczenia infekcji pasożytniczej,
  • próby prowokacyjne
    • powierzchniowe zadrapanie skóry – pokrzywka dermograficzna,
    • przyłożenie kostki lodu – pokrzywka z zimna,
    • mokry okład o temperaturze ciała – pokrzywka wodna,
    • mocny ucisk – pokrzywka uciskowa,
    • przyłożenie przyrządu wywołującego drgania – pokrzywka wibracyjna,
    • szybki trening – pokrzywka wysiłkowa,
    • naświetlenie – pokrzywka świetlna,
    • spożycie prawdopodobnie uczulającego produktu – pokrzywka na tle pokarmowym,
    • podanie prawdopodobnie uczulającego leku (w bezpiecznej dawce) – pokrzywka polekowa.

Diagnostyka różnicowa

  • wysypka wirusowa,
  • wysypka polekowa,
  • atopowa egzema,
  • kontaktowa egzema,
  • alergia na ukąszenie owadów,
  • zapalenie naczyń Schönleina Henocha,
  • Erythema multiforme,

Leczenie

Najważniejsze w leczeniu pokrzywki jest unikanie czynnika wyzwalającego o ile taki jest znany.

Pacjenci ze zdiagnozowana pokrzywką powinni:

  • unikać kontaktu z alergenem lub czynnikiem będącym u nich wyzwalaczem histaminy (jeśli został zidentyfikowany),
  • unikać czynników nieswoiście nasilających lub wywołujących pokrzywkę (kwas acetylosalicylowy, kodeina, NSAID, alkohol, stres psychiczny)
  • poddać się leczeniu choroby podstawowej, jeśli pokrzywka ma charakter wtórny.

W leczeniu farmakologicznym pokrzywki podstawowym leczeniem są leki przeciwhistaminowe nowej generacji. Czasami trzeba podwyższać ich dawkę sukcesywnie do 4 krotnej dawki dozwolonej (podzielonej na 2-3 dawki w ciągu dnia).

Pokrzywka alergiczna leczona jest lekami antyhistaminowymi i czasami preparatami doustnymi kortyzolu. Pokrzywka nie-alergiczna oraz pokrzywka fizyczna leczona jest lekami przeciwhistaminowymi

Leki przeciwhistaminowe są lekami pierwszego rzutu w terapii objawów pokrzywki, stosuje się je również w leczeniu obrzęku naczynioruchowego. Działają one na receptor H1, uniemożliwiając wiązanie histaminy z receptorem histaminowym, co hamuje aktywność głównego mediatora w procesie zapalnym przy pokrzywce. Antagonisty receptora H1 mogą więc działać profilaktycznie oraz znosić objawy skórne (bąble pokrzywkowe, świąd).

Kortykosteroidy – podawane w przypadkach pokrzywki ostrej z objawami ogólnoustrojowymi, stosowane przy pokrzywce w przebiegu choroby posurowiczej oraz w przypadkach pokrzywki przewlekłej, gdzie leczenie w oparciu o antagonisty receptora H1 nie przynosi zadowalających rezultatów;

Jeśli pokrzywce towarzyszy wstrząs anafilaktyczny, lekiem pierwszego wyboru jest oczywiście epinefryna.

Kommentera

Fyll i dina uppgifter nedan eller klicka på en ikon för att logga in:

WordPress.com Logo

Du kommenterar med ditt WordPress.com-konto. Logga ut /  Ändra )

Google-foto

Du kommenterar med ditt Google-konto. Logga ut /  Ändra )

Twitter-bild

Du kommenterar med ditt Twitter-konto. Logga ut /  Ändra )

Facebook-foto

Du kommenterar med ditt Facebook-konto. Logga ut /  Ändra )

Ansluter till %s